Oszustwo na wnuczka — fałszywy telefon o wypadku bliskiego

Telefon zwykle przychodzi na numer stacjonarny, przed południem, gdy senior jest sam w domu. Po drugiej stronie ktoś płacze albo mówi łamiącym się głosem. Metoda na wnuczka ma dziesiątki wariantów, ale szkielet jest zawsze ten sam: nagłe nieszczęście bliskiej osoby, presja czasu i prośba o pieniądze w tajemnicy przed resztą rodziny. Dlaczego przestępcy celują właśnie w osoby starsze — o tym piszemy szerzej w przeglądzie oszustw na seniorów.

Jak działa to oszustwo

Krok 1. Telefon od „wnuczka”. Rozmowa często zaczyna się od zaczepki: „Babciu, zgadnij, kto dzwoni!”. Gdy senior podpowie imię, oszust je przejmuje i od tej chwili „jest” tym wnukiem. Obcy głos tłumaczy płaczem, rozbitą twarzą po wypadku albo pożyczonym telefonem: „Nie poznajesz mnie, bo mam spuchnięte usta… miałem wypadek”. Dziś ta wymówka bywa już zbędna: sztuczna inteligencja potrafi odtworzyć barwę głosu wnuka z kilkusekundowego nagrania, a jak wygląda taki telefon, pokazujemy przy klonowaniu głosu bliskiej osoby.

Krok 2. Nieszczęście i pieniądze. Najczęstsza legenda to tak zwane oszustwo „na wypadek”: „Potrąciłem kobietę na pasach. Policja mnie zatrzymała. Jeśli do wieczora nie wpłacę kaucji, pójdę siedzieć. Tylko błagam, nie mów mamie, ona by tego nie przeżyła”. Kwota jest zawsze „na już”, a tajemnica — częścią scenariusza.

Krok 3. Wejście „policjanta”. W wariancie „na policjanta i wnuczka” chwilę później dzwoni rzekomy funkcjonariusz: „Tamten telefon to byli oszuści. Prowadzimy akcję i prosimy panią o współpracę. Proszę wypłacić oszczędności, nasz człowiek je zabezpieczy. Proszę się nie rozłączać i z nikim o tym nie rozmawiać, sprawa jest tajna”. Ten drugi telefon uwiarygadnia pierwszy — senior wierzy, że pomaga policji złapać przestępców, a naprawdę wykonuje ich polecenia.

Krok 4. Przekazanie pieniędzy. Gotówkę odbiera nieznajomy „zaufany kurier”, czasem trzeba ją zostawić w umówionym miejscu albo zrobić przelew. Zaraz potem numer milknie, a ślad się urywa.

Co zrobić, gdy to się dzieje

1. Odłóż słuchawkę. Nie musisz być uprzejmy ani niczego tłumaczyć. Oszustowi zależy tylko na jednym: żeby rozmowa trwała jak najdłużej.
2. Zadzwoń sam do bliskiej osoby na numer, który masz zapisany w telefonie lub notesie. Nie oddzwaniaj na numer, z którego przyszło połączenie.
3. Zapamiętaj żelazną zasadę: policja nigdy nie prosi przez telefon o pieniądze, kosztowności ani o udział w „tajnej akcji”. Każdy taki telefon to oszustwo — potwierdza to sama policja.
4. Powiedz komuś. Nakaz milczenia to narzędzie przestępcy, nie procedura żadnego urzędu. Sam fakt, że skonsultujesz się z rodziną, zwykle przerywa całą intrygę.
5. Jeśli pieniądze zostały już przekazane — natychmiast zadzwoń pod 112, a przy przelewie także do swojego banku z prośbą o próbę zablokowania środków. Zapisz godziny połączeń, numery i przebieg rozmów. Pełną ścieżkę opisaliśmy w poradniku co zrobić po oszustwie.

Najlepiej jednak zadziałać zawczasu: ustalcie w rodzinie hasło znane tylko wam i prostą zasadę „każdą prośbę o pieniądze sprawdzam u drugiej osoby”. Jak przeprowadzić taką rozmowę z seniorem bez straszenia — podpowiadamy w poradniku jak chronić seniora.

Gdzie zgłosić

• Policja — 112 — dzwoń od razu, gdy rozmowa trwa, ktoś ma przyjść po pieniądze albo doszło już do straty. Możesz też zgłosić się do najbliższej jednostki.
• CERT Polska — podejrzany SMS przekaż bezpłatnie na numer 8080, a incydent (np. fałszywy telefon, stronę, e-mail) zgłoś przez formularz incydent.cert.pl.
• KNF — schematy oszustw telefonicznych podszywających się pod banki opisują materiały KNF o vishingu. Samo zgłoszenie fałszywego kontaktu kieruj do swojego banku i na policję — CSIRT KNF, zespół reagowania sektora finansowego, przyjmuje zgłoszenia incydentów od nadzorowanych instytucji finansowych, nie indywidualne sprawy klientów.
• Twój bank — przy przelewie lub wypłacie z konta kontaktuj się z infolinią banku równolegle ze zgłoszeniem na policję.