Piramida finansowa i HYIP — schemat Ponziego w internecie

„Gwarantowany zysk 1,5% dziennie, wypłata w każdej chwili” — tak dziś zaczyna się kontakt z piramidą finansową. Rzadko wygląda ona jak klasyczny łańcuszek. Częściej to dopracowana strona „platformy inwestycyjnej”, aplikacja z wykresami i uprzejmy opiekun konta. Mechanizm jest jednak od stu lat ten sam: pieniądze na wypłaty dla wcześniejszych uczestników pochodzą z wpłat nowych. Gdy nowych zabraknie, wszystko się sypie.

Jak działa to oszustwo

Zaczyna się od reklamy w mediach społecznościowych, wiadomości od znajomego albo wpisu na grupie o inwestowaniu. Przynętą bywa spreparowane wideo ze znaną osobą, która rzekomo poleca program. Jak powstają takie nagrania, opisujemy w tekście o sztucznej inteligencji w oszustwach. Komunikat brzmi zwykle tak:

„Program inwestycyjny z gwarantowanym zyskiem. Minimalna wpłata 250 zł, zarabiasz od pierwszego dnia. Liczba miejsc ograniczona.”

Po rejestracji odzywa się „konsultant”. CSIRT KNF opisuje ten schemat od lat: doradca pomaga założyć konto na fałszywej platformie, prowadzi za rękę przez pierwszą wpłatę, a bywa, że prosi o instalację programu do zdalnego pulpitu — „żeby pomóc w konfiguracji”. W panelu widzisz rosnące saldo. To tylko liczby na ekranie — KNF nazywa je wprost zyskami papierowymi.

Wszystko rozstrzyga się przy pierwszej wypłacie. Mała kwota przychodzi bez problemu, sfinansowana z wpłat innych osób. Zaufanie rośnie, więc wpłacasz więcej i polecasz program bliskim, często za prowizję:

„Zaproś trzech znajomych, a podniesiemy Ci dzienną stopę zwrotu do 2%.”

Piramida rośnie właśnie w ten sposób: werbują nas ludzie, którym ufamy, sami wierząc, że naprawdę zarabiają. Koniec zawsze wygląda podobnie: przy próbie wypłaty większej kwoty pojawia się „podatek”, „opłata za odblokowanie środków” albo „dodatkowa weryfikacja”. Potem strona znika, a telefon opiekuna milczy.

Co zrobić, gdy to się dzieje

• Przestań wpłacać — od razu. Każda „opłata za wypłatę”, „podatek” czy „ubezpieczenie transakcji” to ciąg dalszy tego samego oszustwa. Podatki rozlicza się z urzędem skarbowym, nie przelewem na konto platformy.
• Nie instaluj niczego na prośbę konsultanta, a programy zdalnego dostępu usuń, jeśli już je masz. CSIRT KNF ostrzega, że służą one do przejęcia bankowości i danych.
• Zadzwoń do swojego banku. Zgłoś oszustwo, zapytaj o możliwość wstrzymania lub reklamacji przelewów, zmień hasła do bankowości elektronicznej.
• Zabezpiecz dowody: zrzuty ekranu panelu z „saldem”, adres strony, korespondencję, potwierdzenia przelewów i numery kont, na które wpłacałeś.
• Sprawdź podmiot na liście ostrzeżeń publicznych KNF — pamiętaj tylko, że brak firmy na liście niczego jeszcze nie gwarantuje. Pełną weryfikację krok po kroku opisujemy w poradniku jak sprawdzić platformę inwestycyjną.
• Uprzedź osoby, które namówiłeś, oraz znajomych, którzy dołączyli razem z tobą. Im szybciej przestaną wpłacać, tym mniej stracą.
• Uważaj na „kancelarie odzyskiwania środków”, które same się do ciebie odezwą. Oszuści wracają do ofiar z ofertą odzyskania pieniędzy za opłatą z góry — to drugie rozdanie tego samego przekrętu.

Gdzie zgłosić

• CERT Polska — fałszywą stronę platformy zgłoś przez formularz incydent.cert.pl, a podejrzany SMS z linkiem prześlij (funkcją „przekaż dalej”) na numer 8080.
• Lista ostrzeżeń KNF — sprawdź, czy platforma trafiła już na listę ostrzeżeń publicznych KNF. CSIRT KNF (szczegóły) obsługuje incydenty zgłaszane przez same instytucje finansowe, nie indywidualne sprawy klientów — swoją sprawę zgłoś do banku i na policję.
• Policja — złóż zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa w dowolnej jednostce. Jeśli sytuacja dzieje się właśnie teraz (na przykład ktoś zdalnie steruje twoim komputerem), dzwoń na 112.

Co przygotować do każdego z tych zgłoszeń i w jakiej kolejności działać, znajdziesz w poradniku gdzie zgłosić oszustwo.